Jeszcze kilkanaście lat temu wielu osobom trudno było wyobrazić sobie samochód, który sam zaparkuje, utrzyma pas ruchu czy zahamuje przed przeszkodą. Dziś takie rozwiązania nikogo już nie dziwią. Nic więc dziwnego, że coraz częściej pojawia się pytanie: skoro nowoczesne pociągi wyposażono w zaawansowane systemy komputerowe, to czy maszynista nadal jest potrzebny?
Krótka odpowiedź brzmi: tak. System ETCS nie prowadzi pociągu zamiast maszynisty. Jego zadaniem jest nadzorowanie bezpieczeństwa jazdy, kontrolowanie prędkości oraz reagowanie w sytuacjach, które mogłyby doprowadzić do zagrożenia. Za prowadzenie pociągu, ocenę sytuacji i podejmowanie decyzji w dalszym ciągu odpowiada człowiek.
Przyjrzyjmy się zatem, jak wygląda współpraca maszynisty z systemem ETCS i dlaczego nowoczesna kolej wciąż nie może obyć się bez doświadczenia człowieka.
Czym właściwie jest system ETCS?
ETCS (European Train Control System – Europejski System Sterowania Pociągiem) to nowoczesny, zintegrowany system zabezpieczenia i kontroli transportu kolejowego w Europie.
System przez cały czas analizuje sytuację na linii kolejowej, kontroluje prędkość pociągu, wyznacza bezpieczną krzywą hamowania oraz przekazuje maszyniście wszystkie najważniejsze informacje bezpośrednio na ekran DMI znajdujący się w kabinie.
Jeżeli prowadzący skład nie zareaguje na czas albo przekroczy dopuszczalną prędkość, ETCS może samodzielnie uruchomić hamowanie. Nie oznacza to jednak, że komputer prowadzi pociąg. Oznacza jedynie, że nie pozwala dopuścić do sytuacji, która mogłaby zagrozić bezpieczeństwu ruchu kolejowego.
Można porównać go do bardzo doświadczonego instruktora siedzącego obok kierowcy. Przez większość czasu nie ingeruje w jazdę, ale cały czas obserwuje sytuację i reaguje wtedy, gdy pojawia się realne zagrożenie. Jeżeli szukasz szerszej definicji tego systemu, to odsyłamy do pozostałych artykułów na naszym blogu.
To kto właściwie prowadzi pociąg?
Odpowiedź jest prosta – zawsze maszynista.
To on przygotowuje lokomotywę do jazdy, loguje się do systemów pokładowych, analizuje sytuację na trasie, utrzymuje łączność z dyżurnym ruchu i podejmuje decyzje, których nie da się sprowadzić do prostych algorytmów.
Choć możliwości systemu ETCS są bardzo duże, nie oznacza to, że komputer przejmuje pełną kontrolę nad prowadzeniem pociągu. System nie oceni nietypowego zachowania ludzi znajdujących się w pobliżu torów, nie porozmawia z dyżurnym ruchu ani nie podejmie decyzji wynikających z doświadczenia zdobywanego przez lata pracy. To właśnie maszynista analizuje sytuację, interpretuje zdarzenia i bierze odpowiedzialność za bezpieczne prowadzenie składu. ETCS pozostaje niezwykle ważnym wsparciem, ale nie zastępuje człowieka – pomaga mu podejmować właściwe decyzje i interweniuje tylko wtedy, gdy wykryje zagrożenie dla bezpieczeństwa.
Skoro system ETCS jest tak zaawansowany, to dlaczego nie zastąpi człowieka?
Wyobraźmy sobie sytuację, w której pociąg zbliża się do przejazdu kolejowego. Wszystkie urządzenia działają prawidłowo, system ETCS nie zgłasza żadnych nieprawidłowości, a nagle kierowca samochodu postanawia zaryzykować i wjeżdża na tory tuż przed nadjeżdżającym składem.
To właśnie w takich chwilach okazuje się, jak ogromne znaczenie ma doświadczenie człowieka.
Maszynista błyskawicznie ocenia sytuację, wdraża odpowiednie procedury, utrzymuje łączność z dyżurnym ruchu i wykonuje czynności, których żaden komputer nie jest dziś w stanie przeprowadzić samodzielnie. Technologia wspiera jego pracę, ale nie zastępuje odpowiedzialności ani umiejętności podejmowania decyzji pod presją czasu.
A co z pociągami, które jeżdżą automatycznie?
To prawda, że na świecie coraz częściej wykorzystuje się system ATO (Automatic Train Operation), który potrafi automatycznie przyspieszać, utrzymywać prędkość czy zatrzymywać pociąg na stacji.
Jednak nawet takie rozwiązania najczęściej współpracują z systemem ETCS i nadal wymagają nadzoru człowieka. Maszynista pozostaje w kabinie, obserwuje pracę urządzeń i w każdej chwili może przejąć kontrolę nad pojazdem.
Można więc powiedzieć, że przyszłość kolei nie polega na zastąpieniu człowieka komputerem. Polega na tym, aby oba elementy współpracowały ze sobą jak najlepiej.
Dlaczego nowoczesny maszynista musi znać technologię?
Jeszcze kilkanaście lat temu od maszynisty oczekiwano przede wszystkim doskonałej znajomości przepisów i infrastruktury.
Dziś zakres kompetencji jest znacznie szerszy.
Nowoczesny maszynista musi swobodnie obsługiwać system ETCS, rozumieć komunikaty pojawiające się na ekranie DMI, wiedzieć, jak przebiega zmiana trybów pracy oraz potrafić właściwie zareagować w przypadku utraty łączności z systemem lub wystąpienia innych sytuacji niestandardowych.
To właśnie dlatego współczesne szkolenia coraz częściej opierają się na praktyce, a nie wyłącznie na teorii.
Dlaczego takich rzeczy nie uczy się na prawdziwym torze?
Niektórych sytuacji po prostu nie da się bezpiecznie odtworzyć podczas normalnego ruchu kolejowego.
Nikt nie będzie celowo wywoływał awarii systemu bezpieczeństwa, utraty łączności z Radio Block Centre czy wtargnięcia pojazdu na przejazd kolejowy tylko po to, aby sprawdzić reakcję maszynisty.
Profesjonalny symulator kolejowy pozwala zrobić to całkowicie bezpiecznie. Instruktor może przygotować praktycznie dowolny scenariusz, a następnie wspólnie z uczestnikiem przeanalizować każdą decyzję podjętą podczas przejazdu. Dzięki temu maszynista zdobywa doświadczenie, którego często nie miałby szans zdobyć nawet przez wiele lat pracy na rzeczywistej linii kolejowej.
Człowiek i technologia – najlepszy zespół na kolei
Rozwój kolei nie zmierza w kierunku całkowitego zastąpienia maszynistów przez komputery. Wręcz przeciwnie – nowoczesne systemy bezpieczeństwa powstają po to, aby wspierać człowieka i pomagać mu podejmować właściwe decyzje.
ETCS potrafi nadzorować prędkość, ostrzegać przed zagrożeniami i automatycznie uruchomić hamowanie, jednak to maszynista pozostaje osobą odpowiedzialną za prowadzenie pociągu. To właśnie połączenie doświadczenia człowieka i możliwości nowoczesnych technologii sprawia, że kolej należy dziś do najbezpieczniejszych środków transportu.
W BetaRail uczymy właśnie takiej współpracy. Nasz pełnowymiarowy symulator lokomotywy Bombardier TRAXX wiernie odwzorowuje kabinę maszynisty, fizykę jazdy oraz działanie systemu ETCS. Dzięki temu uczestnicy szkoleń mogą ćwiczyć zarówno codzienne sytuacje eksploatacyjne, jak i scenariusze awaryjne, których nie da się bezpiecznie przeprowadzić na czynnej linii kolejowej.
Jeżeli chcesz zobaczyć, jak naprawdę wygląda praca z systemem ETCS i przekonać się, dlaczego nowoczesna kolej opiera się na współpracy człowieka z technologią, to jesteś we właściwym miejscu. W naszym ośrodku zdobędziesz doświadczenie zdobywa się bez ryzyka dla pasażerów i infrastruktury – zapraszamy na okresowe szkolenia dla maszynistów w BetaRail!
